In deze aflevering ben ik te gast bij Jayani Masthoff, op het kantoor van Goudvisie in Amsterdam Zuidoost. Jayani is cognitief neuropsycholoog en oprichter van Goudvisie. Met dat bureau begeleidt ze organisaties in het onderwijs, de zorg en bij de overheid bij samenwerking, leiderschap en inclusie.

Het gesprek gaat over de verschillende perspectieven die in elke samenwerking meespelen, en over wat er gebeurt als er maar één perspectief mag bestaan. Jayani legt die perspectieven steeds letterlijk op tafel. Dat doet ze in haar werk, in haar boek en in haar eigen biografie.

In haar werk gebeurt dat met een van hun serious games. Op tafel staat een plateau dat op één punt balanceert. Elke partij die iets inlegt, verandert de balans voor de ander. Wat in een samenwerking onder water blijft, wordt zo zichtbaar. Niet om vast te stellen wie gelijk heeft, maar om de vraag te kunnen stellen wat we dan samen te doen hebben. Dat is voor Jayani het begin van verbinding en van eigenaarschap.

Onlangs publiceerde Jayani het boek 8380 km brug. Jayani werd geboren in Sri Lanka en leefde tot haar derde op straat in Colombo. Daarna werd ze geadopteerd en groeide ze op in Dieteren, in Limburg. Ook daar staan twee perspectieven naast elkaar: het welkom thuis waarmee ze in Limburg werd ontvangen, en het kind dat toen al drie jaar iemand was. Jayani doet aan geen van beide waarheden iets af. Juist dat naast elkaar laten bestaan is waar het boek over gaat.

Datzelfde principe brengt ze naar het onderwijs. Een kind dat in groep 1 binnenkomt is al iemand, en geen onbeschreven blad. Jayani vertelt over een juf die haar hoge cijfers zag als bewijs dat ze afkeek, en die haar tafeltje steeds verder wegschoof tot ze buiten de klas zat. Eén perspectief, dat van de volwassene, bepaalde wat er gezien kon worden.

Dat maakt school volgens Jayani de plek waar verschillende perspectieven bij elkaar moeten komen. Alles waar je aan wordt blootgesteld ontwikkelt zich, en alles waar je niet aan wordt blootgesteld niet. Elk kind naar school in de eigen wijk, en dan de vraag wat je hebt in te richten om dat mogelijk te maken. Zeker nu algoritmes het omgekeerde doen en mensen steeds dieper in hun eigen silo brengen. Ze noemt de Alan Turing school in Amsterdam-Oost als voorbeeld.

Waar perspectieven ontbreken, ontbreken ook verhalen. Het koloniale verleden werkt door in wat er op school niet verteld wordt. Daarmee doe je de kinderen tekort van wie die geschiedenis is, en ook de kinderen die er niets van weten. Jayani sluit af met haar eigen praktijk: ik discrimineer, jij discrimineert, wij discrimineren. Dat maakt je geen slecht mens, maar het maakt je wel aanspreekbaar. Dat vraagt dat je een ongemakkelijk gesprek aandurft, in plaats van het ongemak bij een ander te laten liggen.

In deze aflevering reis ik af naar Panningen in Noord-Limburg. Daar spreek ik Mathijs Drummen. Hij is directeur van Buurtcollege Maas en Peel, een middelbare school met Agora-onderwijs die hij zes jaar geleden startte.

In een plattelandsgemeente waar kerk en verenigingen minder mensen samenbrengen, is de school opnieuw een ontmoetingsplek geworden. Ouders, grootouders en de buurt lopen er gewoon binnen. Mathijs vertelt hoe dat werkt: leerlingen van 12 tot 18 jaar en van alle niveaus zitten door elkaar, leren aan zelfgekozen challenges en worden begeleid door coaches die hij "de facto schoolouders" noemt.

Mathijs is ook medevoorzitter van de Vereniging Agora Onderwijs. Zo komt het gesprek ook op pedagogisch leiderschap. Hoe geef je vanuit een visie leiding aan een school, en tegelijk aan een beweging die snel groeit? Agora begon twaalf jaar geleden in Roermond en telt nu zo'n 35 scholen. Er komen er elk jaar vijf of zes bij, steeds vaker in het primair onderwijs. Mathijs neemt je mee in de stap van Agora als start-up naar scale-up.

Links

• Buurtcollege Maas en Peel: https://www.buurtcollegemaasenpeel.nl/
• Vereniging Agora Onderwijs: https://www.verenigingagoraonderwijs.nl/

Op zijn zevende verhuisde Emin Kececi naar Turkije, op zijn elfde kwam hij terug. Emin Kececi kreeg in groep 8 een VMBO-advies dat losstond van zijn Cito-score.

Zijn ouders leenden geld en sloegen drie zomers Turkije over om hem te laten stapelen, op één voorwaarde: dat hij later de stille krachten zou zien die die kans níet krijgen.

Vandaag doet Emin dit. Hij volgde zijn droom om 'held' te worden, dus leraar!

Emin is docent Engels op het Caland Lyceum en Lumion in Amsterdam Nieuw-West, scholen die de selectie bewust uitstellen. Jan Jaap Hubeek bezoekt hem en vraagt door: wat doen ze precies, waarom doen ze het, en vooral — wat vraagt het van een onderwijsteam om zo naar leerlingen te blijven kijken?

Vijftig jaar geleden werd Suriname onafhankelijk. Surinaamse leerlingen leren nog altijd veel over Nederland; Nederlandse leerlingen nauwelijks iets over Suriname. Dat eenzijdige kennisverkeer is geen detail, het bepaalt hoe we ons tot elkaar verhouden. In deze podcast bezoekt Jan Jaap Hubeek Hanna Mitra Rambaran, docent bestuurskunde aan de Haagse Hogeschool. Binnen de minor 'Racisme en discriminatie op de werkvloer en in de samenleving' geeft zij les over het koloniale verleden en de doorwerking daarvan.

Toen ze begon, stuitte ze op een hardnekkig feit: bruikbaar lesmateriaal was er niet. Dus deed ze in een vakantie zelf het onderzoek en schreef ze haar eigen syllabus, met een tijdlijn van het Haags Historisch Museum.

Die tijdlijn lopen we langs. Jan Pieterszoon Coen en de Banda-eilanden, waar een hele bevolking werd uitgeroeid om de handel in nootmuskaat. Het contractarbeidersmodel dat al werd geoefend vóór de slavernij was afgeschaft. De tien jaar staatstoezicht daarna, waarin niet de vrijgemaakten maar de plantagehouders werden gecompenseerd. En de opstand op plantage Mariënburg in 1902, waar vierentwintig mannen werden doodgeschoten en met ongebluste kalk in een massagraf verdwenen - een plantage van de Nederlandsche Handel-Maatschappij, de voorloper van ABN AMRO.

"Dat zijn verhalen die heb je nooit hoorde op school."

Maar het gesprek gaat over meer dan de feiten. Over wat het van een docent vraagt om dit onderwerp op de agenda te krijgen én te houden. Over studenten die boos weglopen, en over studenten bij wie het landt zodra ze zien wie er in een Gouden Eeuw-schilderij op de laagste plek staat. Over de wrange constatering dat het koloniaal verleden pas nu in de onderwijsvisie verschijnt - drie jaar nadat zij het bouwde.

En over de vraag wie zich dit denken kan veroorloven. Mitra Rambaran werkte in Suriname bij de medische zending, in het binnenland.

"In Suriname is men bezig met overleven. Als je het goed hebt in je leven, ga je over dit soort dingen nadenken."

Haar boodschap aan wie iets met dit thema wil: je hoeft het niet alleen te doen. Ga in gesprek met wie er al mee bezig is, gebruik hun materiaal én noem hun naam. En gevraagd waar ze over vijf jaar hoopt te staan: als gastspreker voor de klas.

Genoemd in deze aflevering

• Staat en slavernij. Het Nederlandse koloniale slavernijverleden en zijn doorwerkingen — Rose Mary Allen e.a. Uitgever: Athenaeum (2023)
• De suiker die niet zoet was — Safdar Zaidi & Marieke de Wijs, vertaald door Mitra Rambaran (U2pi, 2013)
• De vloek van de nootmuskaat. Boodschap aan een planeet in crisis — Amitav Ghosh, vertaald door Menno Grootveld (Atlas Contact, 2024, ISBN 978-90-450-5133-8)
• Haags Historisch Museum (tentoonstelling over zwarte bedienden) en het Mauritshuis
• Het Surinaams Museum en The Black Archives, Amsterdam
• Het artikel dat aanleiding was voor dit gesprek: Vijftig jaar Surinaamse onafhankelijkheid: wat we (niet) over elkaar leerden, Rasheed Jamaloodin, Red Pers: https://redpers.nl/vijftig-jaar-surinaamse-onafhankelijkheid-wat-we-niet-over-elkaar-leerden/

In deze aflevering van Meesterwerk gaat Jan Jaap Hubeek in gesprek met Iris Akkerman en Jolijn Kromhout. Iris is leerkracht op basisschool de Achthoek, een school voor ontwikkelingsgericht onderwijs. Jolijn is begeleider bij Taalvorming. Taalvorming ondersteunt scholen bij hun taalonderwijs door praten, denken, schrijven en lezen centraal te stellen rondom thema's.

Het gesprek onderzoekt hoe taal een zaak van alle vakken kan worden — niet als apart vak met een eigen methode, maar als manier van werken die door een heel thema heen loopt. Vanuit de klas van Iris en de begeleidingspraktijk van Jolijn ontstaat een beeld van wat dat van leerkrachten vraagt, waar scholen tegenaan lopen als ze deze stap zetten, en hoe je tegelijk recht doet aan de kerndoelen.

Een aflevering over vertrouwen in taalontwikkeling zonder methode, over houvast voor leerkrachten die hiermee beginnen, en over wat goed thematisch werken in de praktijk laat zien.

Meer info over Taalvorming: https://www.taalvorming.nl/

Meer info over de Achthoek: https://www.achthoek.nl/

Lorenzo Elstak groeide op in Katendrecht, danste twintig jaar professioneel en zag hoe dansen verbindt, in klassen, in boerendorpen, op podia. Maar hij zag ook wat er miste: jongeren die hun stem niet durfden te gebruiken, die wantrouwig waren geworden door te veel gebroken beloften, en die in een wereld vol vooroordelen zichzelf steeds kleiner maakten.

Vanuit die ervaring richtte hij IkbenWij op - een Rotterdamse stichting die werkt vanuit de gedachte dat wat jij hebt, een ander ook heeft, en andersom. En met Roffa Takkies bouwde hij een plek waar jongeren groeien van consument naar producent.

In dit gesprek vertelt Lorenzo over zijn drijfveren, over de Ubuntu-filosofie die aan de basis van IkbenWij ligt, over hoe je jongeren radicaal vertrouwen geeft zonder angst, en over wat het met hem deed om te zien hoe ver de doorwerking van het koloniale verleden reikt in het leven van jongeren vandaag.

Jan Jaap Hubeek en Aziza Mayo spraken met Lorenzo in het kader van het Wi Kulturu-project, waarvan Stichting NIVOZ onderzoekspartner was.

Wat als een plek niet beoordeelt, maar uitnodigt?

Mitchel Sam-Sin groeide op in het Oude Noorden van Rotterdam. De dingen waar hij goed in was, deden er niet toe. Zijn passie voor schrijven en muziek vond geen plek — niet thuis, niet op school. Dat gevoel dreef hem uiteindelijk om zelf iets te bouwen: een ruimte waar jonge makers wél gezien worden.

Die ruimte is Cult North — een kunsteducatiecentrum in Rotterdam-Noord, gericht op passieontwikkeling onder autodidacte jonge makers. Geen diploma's, geen beoordelingen, geen hulpverlening. Wel een third place: een thuis weg van huis óf werk, waar je binnenstapt voor jezelf en uiteindelijk iets maakt voor een ander.

In dit gesprek gaan Aziza Mayo en Jan Jaap Hubeek met Mitchel Sam-Sin in op Wi Kulturu — een traject voor jongeren met een trans-Atlantische Afro-diasporische achtergrond. Een traject dat begint bij de eigen familiegeschiedenis, bij onuitgesproken pijn en culturele trots, en dat via kunst toewerkt naar eigenaarschap en stem.

Ze spreken over wat het betekent om vanuit vertrouwen te werken in plaats van controle. Over waarom Cult North niks belooft. Over hoe je als begeleider jezelf inbrengt zodat de ander zichzelf durft te laten zien. En over wat het onderwijs zou kunnen leren van plekken die jongeren niet opvangen, maar oplichten.

Martijn van Ackooij is directeur van Kindcentrum De Stern in Rotterdam – een plek waar onderwijs en opvang samenkomen, van 0 tot 13. Geen gewone school. Een kindcentrum dat de inspiratie van het vrijeschoolonderwijs combineert met de stevigheid van regulier onderwijs, samengebald in drie woorden: hoofd, hart en handen.

In dit gesprek nemen we de lemniscaat als leidraad. Want bij De Stern begint het niet bij methodes, niet bij data, maar bij één fundamentele vraag: wat is de bedoeling van ons onderwijs? Vanuit die intentie is een curriculum gebouwd, een dagindeling, rapporten, oudergesprekken – alles congruent, alles in beweging.

Martijn vertelt hoe hij in anderhalf jaar een team heeft gevormd van mensen met wortels in theater, architectuur en conservatorium. Hoe vertrouwen, compassie, stabiliteit en hoop geen managementjargon zijn, maar de dagelijkse grondstof van goed schoolleiderschap. En waarom hij geen stress heeft van ziekmeldingen op zondagavond.

We praten ook over hoogbegaafdheid vanuit sociaal-emotionele grond, over cultureel responsief onderwijs in een grootstedelijke context, en over het bewuste buiten de deur houden van onderwijshypes die niet passen bij de visie.

Een gesprek over pedagogisch leiderschap dat begint waar het moet beginnen: bij het kind.

De Stern: https://kc-destern.nl/

De lemniscaat: https://nivoz.nl/nl/nro/doe-je-wat-je-belangrijk-vindt-de-lemniscaat-als-instrument-om-te-werken-aan-congruentie-tussen-intentie-ontwerp-en-handelen-in-de-onderwijspraktijk