Yeşim Ünal bir afet psikoloğu. Uzun süredir sahada afet çalışanı olarak yer alan Ünal, 6 Şubat depremlerinin ardından kurulan Afet Psikolojisi Platformu’nun, sürecin devamında APP Derneği’ne dönüşen yapının kurucuları arasında yer aldı. Yeşim Ünal ile, Aralık 2025’te Bursa’da AFAD Bursa iş birliğiyle gerçekleştirdikleri tatbikatta; afet psikolojisini, afet psikoloğunun rolünü ve afet çalışanlarına yönelik psikolojik desteği konuştuk.

Afet çalışanları neden bir psikolojik desteğe ihtiyaç duyar? Afet çalışanlarının insan onuruyla çalışabilecekleri ortamları üretebilmek için psikolojinin ne gibi marifetleri vardır? Ya da çalışanlarla çalışmak klasik psikoloji okuryazarlığında olmayan ne tür bir bilgi ve deneyimi, uzmanlığı gerektirir? Sorularımız çok, alandaki bilgi derin, anlaşılması gereken hususlar önemliydi.

Afet psikolojisinin afet çalışanları (arama-kurtarma, itfaiye, UMKE, madenciler, psikososyal ekipler ve gönüllüler) için neden kritik olduğunu ve psikolojik desteğin sahadaki işlevini, afet psikolojisi alanında çalışan uzmanların kim olduğunu; afetten afete ortaya çıkan adanmış gönüllüler mi, kahramanlar mı, yoksa fedakâr insanlar mı olduklarını, afet psikolojisi alanının çalışanların gelirlerinin, ekonomisinin de gözetildiği bir profesyonel iş alanı olanağı barındırdığını konuştuk.

Afet durumunda ve afet yönetiminde kamunun rolünü, Bursa’da gerçekleştirilen “APEM İleri Düzey Tematik Afet Psikolojisi Tatbikatı”nda olan biteni konuştuğumuz, Yeşim Ünal’ın kişisel yolculuğunun da eşlik ettiği söyleşide, afetlere hazır olmaya dair sorularımızın yanıtlarını aldık.

Son sözümüz, Afet Psikolojisi çalışanlarına; söyleşinin sonunda Yeşim Ünal’ın, her bir afet psikolojisi çalışanının gözlerinin içine bakarak verdiği ve ancak böylesi geçmişe dönük tutarlı bir afet çalışanı deneyiminden süzülebilecek mesajı kaçırmayın.

Mehmet, Hataylı bir sosyal hizmet uzmanı ve hâlâ Hatay’da çalışıyor. 6 Şubat’tan sonra insani yardım deposunda, lojistik yönetim sürecinde görev alıyor. Hızla kurulan çağrı merkezinde gelen taleplere göre ihtiyaçların hazırlanıp sahaya gönderilmesini organize ediyor. Zaman zaman depodan çıkıp sahaya gittiği oluyor; onu en çok etkileyen anlardan biri de bu ziyaretlerden birinde yaşanıyor.

Yeni doğum yapmış bir anneden bebek malzemesi talebi geliyor. Ulaşımı çok zor bir noktaya, yolların elverişsizliğine rağmen ihtiyaçlar ulaştırılıyor. Malzemeleri anneye verdiklerinde, annenin gözlerindeki ifadeyi hâlâ unutamadığını söylüyor. O bakışın, “her şeye rağmen burada kalmalıyım” demesine neden olan en güçlü içsel motivasyon olduğunu anlatıyor.

Hatay’da hâlâ pek çok altyapı ve üstyapı sorunu olduğunu söylüyor ama özellikle altını çizdiği başka bir ihtiyaç var: bireysel psikolojik görüşmeler. Temel ihtiyaçlar karşılandıkça yas ve travmatik belirtilerin daha görünür hâle geldiğini, talebin arttığını; buna karşın sahadaki kurum ve uzman sayısının giderek azaldığını vurguluyor. Bu ihtiyacı karşılamakta zorlandıklarını ifade ediyor. Afet sahasındaki güncel durumu gündemde tutması ve sahada çalışan uzmanların sesini duyurması nedeniyle Afet Psikolojisi Platformu’na da özellikle teşekkür ediyor.

Çizmeliler Podcast’inin bu bölümü, APP – Afet Psikolojisi Eğitim Modülü (APEM) kapsamında Bursa’daki ileri düzey kış tatbikatı sırasında, Bursa’da tatbikat alanında kaydedilmiştir.

Ruveyda, çocuk gelişim uzmanı. Afet çalışanı olmaya İzmir depremiyle başlıyor; Türkiye’de pek çok afette görev alıyor. 6 Şubat ise yaşadıklarının en büyüğü. İlk Malatya’ya gidiyor; eski görev yeri olduğu için duygusal bir bağı var. Şehrin yıkımını görmek onu derinden sarsıyor. 04.17’de Elazığ’dayken sabah Malatya’ya geçiyor ve öğlen olan depremi orada yaşıyor. İnsanların çaresizliği, yıkılan binalar, kaçışlar, toz bulutu, yağmur ve o anki kıpırdayamaz hâlleri hafızasında kalıyor. Yapabilecekleri olduğunu ama yapabilecek bir ortam olmadığını söylüyor.

Sonrasında Adıyaman’a geçiyor. Kaldıkları yerler bile hasarlı binalar. Tüm bu ağır tablonun içinde onu ayakta tutan küçük bir an var. Psikososyal destek dışında ayni yardım götürdükleri bir köyde, yaşlı bir teyzenin gönderdiği 5 kilo sütle akşam ateş başında birlikte süt kaynatıyorlar. Teyzenin “siz çok yoruluyorsunuz, bu size şifa olsun” demesi, Ruveyda’yı en çok etkileyen anlardan biri oluyor. Biz kendimizi hatırlayamazken, bir başkasının bizi hatırlamasının ne kadar iyileştirici olduğunu anlatıyor.

Daha önce çalıştığı afetlerde yıkım daha sınırlıydı; her seferinde eksikler vardı ama biraz daha toparlanabiliyorduk diyor. Bugün hâlâ gelişme olduğunu kabul ediyor ama insan kaynağının çok yetersiz olduğunu vurguluyor. “Yine böyle bir afet yaşarsak, yeter miyiz?” sorusuna hâlâ gönül rahatlığıyla evet diyemediğini söylüyor.

Çizmeliler Podcast’inin bu bölümü, APP – Afet Psikolojisi Eğitim Modülü (APEM) kapsamında Bursa’daki ileri düzey kış tatbikatı sırasında, Bursa’da tatbikat alanında kaydedilmiştir.

Seda, 6 Şubat depremini Hatay’da yaşamış ve hâlâ Hatay’da çalışan bir psikolog. Bu bölümde Seda, depremin ilk anlarında yaşadığı çaresizliği ve “geri dönemeyeceğini” fark ettiği o kırılma anını anlatıyor. Birkaç gün sonra eve döneceğini sanarken, belirsizliğin kalıcı hale geldiğini söylüyor.

Üç yıl sonra Hatay’da hâlâ her şeyin kaotik olduğunu vurguluyor: yolların, zamanın, gündelik hayatın sürekli değiştiğini; plan yapmanın neredeyse imkânsızlaştığını anlatıyor. Oturumlara giderken bile enkazların önünden geçmek zorunda kalmanın yarattığı yükten söz ediyor.

Seda’ya göre en zor olan ise sadece hayatta kalmaya çalışmanın bitmeyen yorgunluğu. Kaybolan dokuyla birlikte hafızanın da silinmeye başlaması… Hatırlayamamaktan duyulan suçluluk. “Keşke daha çok fotoğraf çekseydim” diyor ve şimdi hafızayı tutmak için bilinçli olarak kayda almaya çalıştığını ekliyor.

Çizmeliler Podcast’inin bu bölümü, APP – Afet Psikolojisi Eğitim Modülü (APEM) kapsamında Bursa’daki ileri düzey kış tatbikatı sırasında, Bursa’da tatbikat alanında kaydedilmiştir.

Özlem, 13 yıldır insani yardım alanında çalışan deneyimli bir psikolog. Çok sayıda afette görev aldı; 6 Şubat’tan sonra da bölgeye gelerek uzun süre sahada kaldı. Hafızasında yer eden pek çok karşılaşma anı olduğunu söylüyor. En sarsıcı anlarından biri, depremin ilk haftasında Nurdağı’nda evinin başında bekleyen bir adamla konuşmaya çalıştığı o an. Hazır olmakla gerçekten hazırlıklı olmak arasındaki farkı orada anladığını, acıyla bu kadar çıplak bir şekilde karşılaşmanın ne kadar deneyimli olursan ol zorlayıcı olduğunu anlatıyor.

Bir buçuk yıl sonra Antakya’da bir kafede yaşadığı başka bir karşılaşma ise etkisini hâlâ sürdürüyor: Hesabı öderken garsonun onu kayıp bir komşusuna benzetip “Belki bir haber alırız diye sevindik” demesi… Aradan bu kadar zaman geçmesine rağmen kayıpların gündelik hayatın içinde aniden karşına çıkması Özlem’i uzun süre sarsmış.

Devam eden ihtiyaçlara baktığında en büyük eksikliğin “tanınma” hali olduğunu söylüyor. Depremin ve etkilerinin ülke ölçeğinde gerçekten tanınmadığını, görünür olmadığını… Bu yüzden bu kadar hızlı unutulduğunu düşünüyor. Oysa tanınmayan bir meseleye dair çözüm üretmek de zorlaşıyor.

Çözüme dair konuşurken en çok kendi üzerine düşünüyor Özlem: Gündelik sorunlarla mücadele ederken savunuculuk kapasitesinin azaldığını, öğrenilmiş çaresizliğin herkesi yorduğunu anlatıyor. Yine de gençlerle karşılaştıkça kendine sürekli şu soruyu sorduğunu söylüyor: “Neden bunu kabullendim? Neden başka türlüsünü düşünmeyi bıraktım?”

Bölümde, afetin ardından sahada kalan bir uzmanın hafızasında yer eden bu karşılaşmaları ve bugün hâlâ süren ihtiyaçlara dair gözlemlerini duyacaksınız.

Deniz, aslen Adıyamanlı bir psikolog. Deprem sırasında şehirde değildi ama hemen ardından Adıyaman’a giderek psikososyal destek çalışmalarına katılıyor, ardından Maraş’a geçiyor. Onu en çok sarsan şeylerden biri, büyüdüğü sokaklarda çalışmak oluyor. Danışanların anlattığı her yer, onun da hafızasında bir karşılığı olan mekânlar. Bir yandan tanıdık olmak güç verirken, bir yandan da ağır bir yük bindiriyor.

Konteynerda yaşamanın zorluğu, sürekli değişen ihtiyaçlara yetişmeye çalışma hâli ve sahadaki belirsizlik Deniz’in deneyiminin önemli bir kısmını oluşturuyor. Ona göre bugün hâlâ en büyük ihtiyaçlardan biri psikolojik destek. Sahada fonların çekilmesiyle birlikte STK’ların büyük kısmı ayrıldı, kalanların da yıl sonunda çekileceğini biliyor. “Akut dönem geçti mi geçmedi mi hâlâ tartışılıyor” derken, hala ulaşılamayan binlerce insan olduğunu söylüyor.

Ve özellikle bir noktaya dikkat çekiyor: Yeni evlere geçiş süreci. İnsanlar yıllar sonra yeniden beton yapılara dönüyor ama bu dönüşümün psikolojik etkisine neredeyse hiç bakılmıyor. Oysa ona göre bu süreç, en az ilk günler kadar kırılgan ve ilgi gerektiriyor.

Sevilay Ayas, UMKE gönüllüsü bir medikal kurtarmacı. Depremi duyar duymaz gitmek istemiş ama ilk hafta görev değişimi nedeniyle beklemek zorunda kalmış. Sekizinci gün Adıyaman’a vardığında, “işimi yapmaya gittim, Adıyamanlı olarak döndüm” diyor. Orada depremden etkilenmiş meslektaşlarıyla çalışmak ona bambaşka bir şey öğretmiş: Sadece afetzedeler değil, çalışanlar da desteğe ihtiyaç duyar. Meslektaşlarının zorlanma anlarında sabretmiş, sarılmış, yanlarında durmuş. Çadırda kalan bir meslektaşının kendi ihtiyacını görmezden gelişine tanık olmuş ve ona “Bu senin için” diyerek çorap uzatmış. O zamana kadar çalışanların da insani yardıma ihtiyaç duyabileceğini hiç düşünmediğini söylüyor. Bugün en çok vurguladığı şey şu: Afet hazırlığı yalnızca ekipman ya da planlama değil; aynı alanda temas edecek tüm meslek gruplarının birlikte tatbikat yapması, birbirini tanıması ve uzun soluklu bir hazırlık kültürü geliştirmesi gerekiyor. “Birlikte olursak güçleniriz” diyor.

• UMKE’de uzun yıllardır medikal kurtarma gönüllüsü olan biyolog Seyfullah Orhan, 6 Şubat haberini alır almaz Maraş’a gittiğini anlatıyor. Yıllardır birçok afette çalışmış biri olarak bile Maraş’taki yıkım, kaos ve koordinasyonsuzluk onu derinden sarsmış.

• En çok da halkın hâlâ kendini motive etmeye çalışmasını, hayata tutunma çabasını unutmuyor. “Ben dışarıdan gelen biri olarak çökmüştüm, onlar ise ayakta kalmak için birbirlerine güç veriyorlardı” diyor.Seyfullah’a göre en büyük sorun, ilk aylardaki yoğun desteğin ardından insanların aniden yalnız bırakılması. “11 il yıkıldı; sadece binaları yapmakla hayat normale dönmüyor” diye ekliyor. Depremden etkilenenlerin yeniden işe yarayabildiğini, hayatın bir ucunu tutabildiğini hissedeceği sosyal bir düzene ihtiyaç olduğunu vurguluyor.Çözüm olarak ise net bir şey söylüyor: “Bu kadar büyük felaketlerde tek yol, önceki afetlerin deneyimlerini gerçekten dinlemek, uyarlamak ve bir kültür oluşturmak.”